HANİFLİK NEDİR?
Doğru din Allah’ı birlemekten yani Hanif olmaktan geçiyorsa, nedir bu haniflik?
Esasen İbranice bir kelime olan hanîf, atalar dinine ve atalar geleneğine aykırı davranan zındık, sapık demektir. Kur'an, müşrik anlayışın kötülemek ve dışlamak için kullandığı bu tabiri, tarihin önünde tersine çevirerek müşriklerin yaşadıkları yanlış inanca aykırı davranışla tevhidi benimseme şeklinde yepyeni bir boyut kazandırmıştır.
Hz. İbrahim akıl dışı, sapık, vicdansız geleneklerin, ata kabullerinin tümüne karşı çıkmış, hatta bu kabullerin taşıyıcısı olduğu için babasına bile karşı çıkmış ve bu yüzden ateşe atılacak kadar ağır işkencelere maruz bırakılmış en büyük hanîftir.
Hanîfin kökü olan hanef, karanlık ve sapıklıktan doğruluk ve aydınlığa yönelmek anlamındadır. Bu yönelişi gerçekleştirene hanîf denir. Kur'an ve ona bağlı olarak İslam literatürü hanîfliği, yaradılış düzenine aykırı gidişlerden yüz çevirip dosdoğru olana yönelmek şeklinde mânâlandırmaktadır.
Yûnus 104-105. Ayet (10:104-105)
104-105. De ki: “Ey insanlar! Benim (tebliğ ettiğim) dinimden şüphedeyseniz, ben Allah’ın peşi sıra tapmakta olduklarınıza tapmam. Ancak sizi öldürecek olan Allah’a taparım.
Bana 'Müminlerden olmam' emredildi ve ‘Hanîf (Allah’ı birleyen) olarak yüzünü dine çevir; sakın müşriklerden olma!’ (diye emredildi).”
Hacc 31. Ayet (22:31)
31. Kendisine ortak koşmaksızın Allah’ın hanîfleri (Allah’ı birleyenler) olarak (yaşayın)!
Kim Allah’a ortak koşarsa, sanki o gökten düşüp kendisini kuş kapıyor veya rüzgâr onu uzak bir yere sürüklüyor gibidir.
Âl-i İmrân 67. Ayet (3:67)
67. İbrahim ne yahudi ne de hristiyandı fakat o, hanîf (Allah’ı birleyen) bir müslümandı ve müşriklerden değildi.
En‘âm 79. Ayet (6:79)
79. (İbrahim, kavmine şöyle demişti): “Ben hanîf (Allah’ı birleyen) olarak yüzümü gökleri ve yeri yoktan yaratan (Allah)a çevirdim ve ben müşriklerden değilim.”
Âl-i İmrân 95. Ayet (3:95)
95. De ki: “Allah doğruyu söylemiştir. hanîf (Allah’ı birleyen) olarak İbrahim’in milletine (dinine) uyun! O, müşriklerden değildi.”
Nahl 120. Ayet (16:120)
120. Şüphesiz ki İbrahim hanîf (Allah’ı birleyen), Allah’a itaat eden, (tek başına) bir ümmetti; ortak koşanlardan değildi.
Nahl 123. Ayet (16:123)
123. Sonra da sana “hanîf (Allah’ı birleyen) olarak İbrahim’in milletine (dinine) uy! O müşriklerden değildi!” diye vahyetmiştik.
Bakara 135. Ayet (2:135)
135. (Kitap ehli olanlar:) “Yahudi veya hristiyan olun ki doğru yolu bulasınız.” demişlerdi.
De ki: “Hayır! (Biz), hanîf (Allah’ı birleyen) olarak İbrahim’in milletine (dinine uyarız). O, müşriklerden değildi.”
Nisâ 125. Ayet (4:125)
125. Güzel davranarak yüzünü (benliğini) Allah’a teslim eden ve din bakımından hanîf (Allah’ı birleyen) İbrahim’in milletine (dinine) uyandan daha güzel kim olabilir ki! (Nitekim) Allah, İbrahim’i dost edinmişti.